Koniec kar dla gmin za spóźnione wuzetki. Od 1 lipca 2026 umorzone wszystkie toczące się postępowania

Jeszcze niedawno pisaliśmy o planach zawieszenia kar dla gmin za spóźnione decyzje o warunkach zabudowy. Teraz przepis nie tylko wszedł w życie, ale okazał się znacznie dalej idący niż pierwotny projekt rządowy. 1 lipca 2026 roku wchodzi w życie nowelizacja ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, która umarza wszystkie toczące się postępowania o nałożenie kary za zwłokę w wydaniu decyzji WZ. Dla właścicieli działek czekających na wuzetkę i mających już naliczoną karę dla gminy, to oznacza utratę realnej możliwości wyegzekwowania odpowiedzialności za przewlekłość.

Jak doszło do tej zmiany

Wcześniej informowaliśmy o planach zawieszenia kar dla gmin za nieterminowe wydawanie decyzji WZ. Propozycja Ministerstwa Rozwoju i Technologii odpowiadała na alarmy samorządów, które tonęły w lawinie wniosków po wejściu w życie reformy planistycznej.

Pierwotny projekt zakładał zawieszenie naliczania nowych kar do końca 2026 roku. Ostateczna wersja przepisu, dodana na etapie prac komisji sejmowej, idzie znacznie dalej: umarza również postępowania już wszczęte, dotyczące zwłoki która wystąpiła w przeszłości. To różnica fundamentalna: nie tylko gminy nie zapłacą kar za przyszłe opóźnienia, ale też nie zapłacą za opóźnienia które już miały miejsce i były podstawą do wszczętych postępowań.

Dlaczego eksperci mówią o przepisie retroaktywnym

Zgodnie z dotychczasowymi przepisami, za każdy dzień zwłoki w wydaniu decyzji WZ ponad ustawowy termin (21 dni dla domów jednorodzinnych do 70 m² powierzchni zabudowy, 90 dni dla pozostałych inwestycji) gmina płaciła 500 zł kary dziennie. Przy opóźnieniach liczonych w miesiącach lub latach suma mogła sięgać kilkudziesięciu, a nawet kilkuset tysięcy złotych za jedną decyzję.

Doktor Agnieszka Grabowska-Toś, specjalizująca się w obsłudze inwestycji budowlanych, zwraca uwagę że przepis tej skali powinien być wcześniej znany opinii publicznej i poddany dyskusji, a nie wprowadzony w trakcie prac komisyjnych bez wcześniejszych konsultacji.

Mechanizm działania nowego przepisu jest następujący: postępowania o nałożenie kary, wszczęte po 24 września 2023 roku i niezakończone prawomocnym rozstrzygnięciem przed 1 lipca 2026 roku, zostają umorzone z urzędu. Dotyczy to zarówno postępowań w toku przed organem pierwszej instancji, jak i tych będących na etapie odwoławczym lub sądowym, jeśli nie zapadło jeszcze prawomocne rozstrzygnięcie.

Co to oznacza dla właścicieli działek

Dla osób czekających na decyzję WZ i jednocześnie próbujących wyegzekwować od gminy karę za przewlekłość postępowania, zmiana ma praktyczne konsekwencje.

Jeśli masz wszczęte postępowanie o karę dla gminy: zostanie ono umorzone z dniem 1 lipca 2026 roku niezależnie od tego, na jakim etapie się znajduje. Nie otrzymasz odszkodowania za opóźnienie, mimo że formalnie podstawy do niego istniały.

Jeśli planujesz złożyć wniosek o karę: po 1 lipca 2026 roku przepisy dotyczące terminów naliczania kar są wstrzymane, co oznacza że nowe postępowania o ukaranie gminy za zwłokę w praktyce nie mają już sensu prawnego dla okresu objętego wstrzymaniem.

Jeśli czekasz na samą decyzję WZ: zmiana nie wpływa na obowiązek gminy wydania decyzji, ale usuwa finansową presję wynikającą z kar, co w praktyce może oznaczać dalsze wydłużenie czasu oczekiwania na wuzetkę w gminach z największymi zaległościami.

Kontekst: gminy toną w wnioskach o WZ

Skala problemu, który stał za decyzją o zawieszeniu i ostatecznie umorzeniu kar, jest znaczna. W setkach gmin liczba wniosków o warunki zabudowy wzrosła wielokrotnie po wejściu w życie reformy planistycznej. W ponad 330 gminach wzrost wyniósł między 50% a 100%, a w blisko 200 gminach przekroczył 100%. Niektóre atrakcyjne nieruchomości przyciągały nawet kilkanaście wniosków od różnych podmiotów jednocześnie.

Urzędy, które nie były przygotowane kadrowo na taki napływ spraw, masowo przekraczały ustawowe terminy, co generowało kary liczone w milionach złotych w skali całego kraju. Eksperci nazywają obecne rozwiązanie wyborem mniejszego zła. Alternatywą byłby paraliż finansowy wielu samorządów, ale kosztem tego rozwiązania jest pozbawienie właścicieli nieruchomości realnej możliwości dochodzenia odpowiedzialności za przewlekłość postępowań.