Gminy chcą więcej czasu na plany ogólne - ZGWRP żąda przedłużenia terminu do końca 2026

Związek Gmin Wiejskich RP (ZGWRP) opublikował 26 sierpnia 2026 r. oficjalne stanowisko, w którym domaga się wydłużenia ustawowego terminu na uchwalenie planów ogólnych co najmniej do 31 grudnia 2026 r. Związek wskazuje, że tylko ok. 1/5 gmin zdąży przed terminem 31 sierpnia, a obniżenie wskaźnika KPO z 40% do 30% nie rozwiązuje problemu. Dla właścicieli działek oznacza to, że w wielu gminach nadal trwają prace nad planami ogólnymi, a termin ich zakończenia pozostaje niepewny.

Dlaczego ZGWRP domaga się wydłużenia terminu?

Plan ogólny gminy (POG) to obowiązkowy akt planistyczny, który od 1 września 2026 r. zastąpił studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego (SUiKZP). Po 31 sierpnia 2026 r. wydanie nowych decyzji o warunkach zabudowy będzie co do zasady możliwe w gminach, w których wszedł w życie plan ogólny, z uwzględnieniem przepisów przejściowych.

ZGWRP wskazuje trzy konkretne przyczyny opóźnień:

1. Blokady ze strony instytucji uzgadniających
Regionalne dyrekcje ochrony środowiska (RDOŚ) i Wody Polskie w toku uzgodnień kwestionują rozwiązania wynikające z obowiązujących od lat miejscowych planów. Prowadzi to do przeprojektowywania dokumentów i kolejnych rund uzgodnień. Gmina nie może zakończyć procedury, bo czeka na decyzję instytucji zewnętrznych.

2. Brak specjalistów na rynku
Przygotowanie planu ogólnego wymaga urbanistów, specjalistów GIS i firm planistycznych. Małe gminy wiejskie i miejsko-wiejskie nie mają własnych zespołów, muszą korzystać z firm zewnętrznych, których po prostu brakuje. Zdaniem ZGWRP jest to obiektywna bariera, niezależna od woli samorządu.

3. Ograniczone zasoby kadrowe małych gmin
Małe gminy dysponują znacznie mniejszym potencjałem organizacyjnym niż duże miasta. Realizacja reformy w identycznym terminie dla wszystkich - niezależnie od wielkości i zasobów, jest według ZGWRP nierealistyczna.

Co konkretnie postuluje ZGWRP?

Jaka jest skala problemu - liczby

• 741 gminy - liczba gmin z uchwalonymi planami ogólnymi według monitoring Geoportalu Krajowego na Mapie na 28 sierpnia 2026 r. (na ok. 2 500 gmin).
• ~750 gmin - 30%, poziom wskazany w ostatniej rewizji KPO jako cel dla końca sierpnia 2026 r.
• 457 mln zł - środki z KPO przeznaczone na przygotowanie planów ogólnych.

Czy termin na uchwalenie POG zostanie przedłużony?

Na dziś: nie wiadomo. Rząd, przez wiceministra Lewandowskiego, jasno powiedział 26 sierpnia na KWRiST, że termin rozliczenia KPO jest nieprzesuwany ze względu na sztywne reguły unijne. Jednak ZGWRP wyraźnie rozdziela dwie kwestie - termin KPO i termin ustawowy na uchwalenie POG są różnymi rzeczami i mogą być regulowane niezależnie. To daje polityczną przestrzeń do nowelizacji, nawet jeśli KPO pozostaje niezmieniony.

Co to oznacza dla właściciela działki lub kupującego?

Jeśli Twoja działka leży w gminie bez planu ogólnego, sytuacja po 1 września jest następująca:

• Masz MPZP - możesz budować, nic się nie zmienia.
• Masz prawomocną WZ sprzed 1 stycznia 2026 r. lub decyzję wydaną w sprawie wszczętej przed 16 października 2025 r. - decyzja nie podlega 5-letniemu terminowi obowiązywania przewidzianemu w art. 64c ustawy.
• Złożyłeś wniosek WZ przed 1 września 2026 r. - sprawa będzie rozpatrzona na starych zasadach, ale możesz czekać kilka miesięcy.
• Nie masz ani MPZP, ani decyzji WZ, a w gminie nie wszedł w życie plan ogólny, po 31 sierpnia wydanie nowej decyzji WZ będzie co do zasady niemożliwe do czasu wejścia w życie POG, z uwzględnieniem wyjątków i przepisów przejściowych.

Szczegółowy przewodnik krok po kroku znajdziesz w artykule Czy działka jest budowlana? Sprawdź status przed 1 września 2026.

Jak sprawdzić status planu ogólnego w swojej gminie?

Bezpłatnie, w kilka sekund - w Geoportalu Krajowym Na Mapie:

1. Wejdź na geoportal-krajowy.pl/na-mapie
2. Kliknij zakładkę „Plan ogólny" w panelu po prawej stronie
3. Wyszukaj swoją gminę lub działkę
4. Sprawdź kolor gminy na mapie (status prac) i jeśli plan jest opublikowany, kliknij działkę, żeby zobaczyć jej strefę planistyczną i parametry zabudowy

Jeśli potrzebujesz pełnej analizy nieruchomości przed zakupem lub inwestycją to Raport o Terenie OnGeo.pl pokazuje aktualny stan planistyczny działki, MPZP, uzbrojenie w media, dostęp do drogi i ponad 60 innych parametrów w jednym dokumencie PDF, gotowym w 5 minut. Zanim podejmiesz decyzję, sprawdź przykładowy raport i przekonaj się, co dostajesz.

FAQ

Co to jest ZGWRP i dlaczego jego stanowisko ma znaczenie?
ZGWRP - Związek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej, to największa organizacja samorządowa reprezentująca gminy wiejskie i miejsko-wiejskie w Polsce. Jego stanowiska są oficjalnymi postulatami kierowanymi do rządu i parlamentu w procesie legislacyjnym. Opublikowane 26 sierpnia 2026 r. stanowisko ws. planów ogólnych to formalny apel o nowelizację ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

Czy gmina bez planu ogólnego może wydłużyć termin samodzielnie?
Nie. Termin uchwalenia POG wynika z ustawy z 7 lipca 2023 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. 2023 poz. 977, z późn. zm.) i może zostać zmieniony wyłącznie przez nowelizację ustawy przez Sejm. Gmina nie może samodzielnie przedłużyć sobie terminu ani zawiesić jego biegu.

Co się stanie z moją działką, jeśli gmina nie uchwali POG?
Działka bez MPZP i bez WZ traci możliwość zabudowy do czasu uchwalenia planu ogólnego przez gminę. Nowe wnioski o WZ złożone po 1 września nie będą mogły być rozpatrzone bez obowiązującego POG. Nie ma to wpływu na działki objęte MPZP, ani na wcześniej uzyskane decyzje WZ.

Dlaczego problem dotyczy głównie gmin wiejskich?
Duże miasta mają własnych urbanistów, specjalistów GIS i budżety pozwalające na sprawną obsługę procedury. Małe gminy wiejskie muszą zatrudniać zewnętrzne firmy planistyczne, których liczba na rynku jest ograniczona. ZGWRP wskazuje, że brak specjalistów to obiektywna bariera, na którą samorządy nie mają wpływu.

Jak sprawdzić, czy gmina uchwaliła plan ogólny i w jakiej strefie leży moja działka?
Bezpłatnie w Geoportalu Krajowym Na Mapie - zakładka „Plan ogólny". Po kliknięciu działki w gminie z opublikowanym lub uchwalonym planem widoczne są: strefa planistyczna z oznaczeniem i profilem, parametry zabudowy oraz informacja o obszarze uzupełnienia zabudowy (OUZ).