Nowe możliwości dla samorządów w projekcie nowelizacji ustawy o OZE

Odnawialne źródła energii coraz mocniej zmieniają polską energetykę, a rząd dokłada do tego kolejną cegiełkę. W opublikowanym w Rejestrze Czynności Legislacyjnych projekcie nowelizacji ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz kilku innych ustaw pojawia się rozwiązanie, które może realnie wzmocnić pozycję samorządów. Chodzi o nadanie gminom statusu prosumenta wirtualnego.

To nie jest kosmetyczna zmiana. Nowe przepisy mają przyspieszyć rozwój energetyki wiatrowej, a jednocześnie dać gminom konkretne, wymierne korzyści z inwestycji w OZE. Poniżej przyglądamy się najważniejszym założeniom projektu - ze szczególnym naciskiem na rolę gmin jako prosumentów wirtualnych, zmiany w planowaniu przestrzennym oraz ułatwienia dla inwestorów.

Prosument wirtualny w gminie - co to właściwie oznacza?

Jednym z kluczowych pomysłów w projekcie jest właśnie wprowadzenie statusu prosumenta wirtualnego dla gmin. W praktyce wygląda to tak: inwestor, który buduje elektrownię wiatrową o mocy powyżej 1 MW, będzie musiał zaproponować co najmniej 10% mocy mieszkańcom gminy, na terenie której powstaje inwestycja, oraz gminom sąsiednim.

Jeśli mieszkańcy nie wykorzystają całego tego limitu, niewykorzystana część przechodzi na gminę, na terenie której stoi elektrownia. Co ważne, gmina może korzystać z tego statusu nawet przez 15 lat.

Największe korzyści widać przy rozliczaniu energii. Gmina będzie mogła zużywać ją na potrzeby własnych obiektów - szkół, przedszkoli, urzędów, domów kultury czy oświetlenia ulicznego. To oznacza realne oszczędności w budżecie, a nie tylko ładnie brzmiące hasła.

Jest też sporo elastyczności. Gmina może wskazać kilka punktów poboru energii, każdy o mocy do 50 kW. Jeśli mimo to nadal nie wykorzysta całej dostępnej mocy, szansa przechodzi na gminy sąsiednie.

Jak podkreśla autor uzasadnienia projektu, celem tych zmian jest wzmocnienie bezpieczeństwa energetycznego kraju i przyspieszenie transformacji na poziomie lokalnym. Dla samorządów to okazja, by wejść na rynek OZE bez ogromnych nakładów na start - i jednocześnie działać w duchu zrównoważonego rozwoju.

Planowanie przestrzenne pod kontrolą - łatwiej z wiatrem

Nowelizacja porządkuje też kwestie planistyczne. Przepisy dotyczące lokalizacji elektrowni wiatrowych zostają przeniesione z odrębnej ustawy do ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Dzięki temu ma być mniej niejasności i szybsze procedury.

Podstawowa zasada pozostaje jasna - turbiny wiatrowe będzie można lokalizować wyłącznie na podstawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (MPZP). Taki plan musi precyzyjnie określać m.in. maksymalną wysokość elektrowni, średnicę wirnika wraz z łopatami oraz liczbę turbin.

Dobra wiadomość dla samorządów jest taka, że nie wszędzie trzeba będzie tworzyć nowe plany. Jeśli na danym terenie już obowiązuje zakaz zabudowy mieszkaniowej, gmina nie będzie musiała uchwalać nowego MPZP. To spore odciążenie - zarówno finansowe, jak i organizacyjne.

Dla inwestorów przewidziano możliwość skorzystania z Zintegrowanego Planu Inwestycyjnego (ZPI), czyli specjalnej formy MPZP, która pozwala szybciej przejść przez proces planistyczny.

Zmiany obejmują też gminy sąsiednie. Te będą zobowiązane do sporządzenia MPZP dla terenów położonych w odległości do 700 m od turbiny znajdującej się w gminie inwestycyjnej. Jednocześnie zachowują one autonomię w ustalaniu minimalnych odległości od zabudowy mieszkaniowej. Innymi słowy - każda gmina może uwzględnić lokalne uwarunkowania i nastroje społeczne.

Minimalna odległość 700 metrów od zabudowy mieszkaniowej pozostaje jednak niezmienna. Ma to zapewnić bezpieczeństwo i ograniczyć potencjalne konflikty z mieszkańcami.

Zamówienia publiczne i biogazownie - mniej papierologii

Projekt nowelizacji sięga dalej i wprowadza uproszczenia także w innych obszarach. Umowy, na mocy których gmina obejmuje udziały w elektrowni wiatrowej, aby uzyskać status prosumenta wirtualnego, nie będą podlegać przepisom Prawa zamówień publicznych.

Uzasadnienie jest proste:

• gmina wytwarza energię wyłącznie na własne potrzeby,
• oferta nie ma charakteru rynkowego, bo inwestor musi udostępnić udziały po koszcie regulowanym ustawą OZE.

Dzięki temu odpada spora część biurokracji, która do tej pory skutecznie zniechęcała samorządy do podobnych rozwiązań.

Na tym nie koniec. Nowelizacja ułatwia także lokalizowanie biogazowni rolniczych. Wszystkie instalacje o mocy powyżej 1 MW będzie można realizować na podstawie prostej uchwały rady gminy. Dla terenów wiejskich to ważny sygnał - biogazownie mogą stać się realnym wsparciem lokalnej gospodarki i energetyki.

Co to oznacza dla transformacji energetycznej Polski?

Zmiany proponowane w nowelizacji ustawy o OZE to wyraźny krok w stronę większej niezależności energetycznej i rozwoju rozproszonej energetyki. Wzmocnienie roli gmin jako prosumentów wirtualnych może przyspieszyć inwestycje w wiatraki, ale też realnie wciągnąć lokalne społeczności w proces transformacji.

Dla samorządów to konkretne korzyści - tańsza energia, mniejsze rachunki, nowe możliwości planowania budżetu i aktywny udział w walce ze zmianami klimatu.

Jeśli projekt wejdzie w życie, może mocno namieszać na rynku OZE w Polsce. Warto więc śledzić dalsze prace legislacyjne na stronach RCL i branżowe dyskusje. Na blogu OnGeo.pl regularnie przyglądamy się trendom w geoinformacji, planowaniu przestrzennym i energetyce odnawialnej - zajrzyj i sprawdź nasze analizy dotyczące OZE i rozwoju gmin.