Masz nielegalną studnię? Sejm uchwalił abolicję. Legalizacja bez opłat i kar do końca 2027 roku

Tysiące właścicieli studni wykonanych bez wymaganego zgłoszenia lub pozwolenia wodnoprawnego może odetchnąć z ulgą. 19 czerwca 2026 roku Sejm uchwalił nowelizację ustawy Prawo wodne, która wprowadza czasową abolicję dla właścicieli niezarejestrowanych ujęć wód podziemnych. Nowy art. 524a zwalnia z opłaty legalizacyjnej wynoszącej 6 600 zł oraz z administracyjnych kar pieniężnych od 5 000 zł do 1 000 000 zł, pod warunkiem złożenia kompletnego wniosku o legalizację do 31 grudnia 2027 roku. Ustawa trafia teraz do Senatu.

Za nowelizacją głosowało 231 posłów, przeciw było 25, a 176 wstrzymało się od głosu. Projekt przygotowali posłowie Koalicji Obywatelskiej.
Nowy art. 524a Prawa wodnego zwalnia z opłaty legalizacyjnej 6 600 zł oraz z administracyjnej kary pieniężnej (od 5 tys. do 1 mln zł) właścicieli studni wykonanych bez wymaganych formalności.
Warunek: złożenie kompletnego wniosku o legalizację do 31 grudnia 2027 roku. Termin wydłużono z pierwotnie planowanego 30 września dzięki poprawce Konfederacji.
Abolicja obejmuje studnie już istniejące - wykonane przed wejściem ustawy w życie. Nowe ujęcia kopane po tej dacie muszą przejść standardową procedurę.
Nowe przepisy obejmują też postępowania już wszczęte i niezakończone przed wejściem ustawy w życie.
Ustawa wejdzie w życie 14 dni od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Dlaczego Sejm zdecydował się na abolicję

Skala problemu okazała się większa niż przewidywano. W tysiącach gospodarstw rolnych studnie powstawały przez lata, często bez świadomości właścicieli że wymagają jakiegokolwiek zgłoszenia lub pozwolenia. Przepisy Prawa wodnego przez długi czas nie były aktywnie egzekwowane, co uśpiło czujność wielu właścicieli działek i gospodarstw. Gdy Wody Polskie zaczęły prowadzić kontrole i nakładać kary, okazało się że groźba sankcji sięgających miliona złotych wisi nad setkami tysięcy nieświadomych właścicieli. O skali problemu i zasadach poboru wody ze studni pisaliśmy szerzej w poniższym artykule.

Przeczytaj:

Masz studnię na działce? Limit 5 m³ dziennie, kary do 1 mln zł i okno abolicyjne do 2027 roku

Dotychczasowa opłata legalizacyjna wynosiła ok. 6 600 zł za jedno ujęcie. Do tego dochodziło ryzyko administracyjnej kary pieniężnej od 5 000 zł do 1 000 000 zł za wykonanie studni bez wymaganego pozwolenia lub zgłoszenia. W głośnych sprawach rolniczych kary sięgały 60-100 tys. zł i obejmowały kilka lat wstecz.

Co dokładnie mówi nowy art. 524a

Nowelizacja dodaje do Prawa wodnego nowy Dział XIII, Rozdział 1a zatytułowany „Przepisy epizodyczne”. Dwa kluczowe ustępy art. 524a:

Ustęp 1 zwalnia z opłaty legalizacyjnej właściciela urządzenia wodnego do poboru wód podziemnych, wykonanego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia wodnoprawnego, który do 31 grudnia 2027 roku złoży kompletny wniosek o legalizację.
Ustęp 2 gwarantuje że właściciel który złoży kompletny wniosek o legalizację nie podlega administracyjnej karze pieniężnej za wykonanie studni bez wymaganych formalności.

Ważne zastrzeżenie:

Przepis ma charakter epizodyczny, czyli obowiązuje tylko do wyznaczonej daty. Po 31 grudnia 2027 roku wracają standardowe zasady: pełna opłata legalizacyjna i kary.

Abolicja obejmuje też właścicieli których sprawy były już w toku w momencie wejścia ustawy w życie. Nowe przepisy stosuje się bowiem do postępowań wszczętych i niezakończonych przed tą datą.

Kto może skorzystać z abolicji i kiedy trzeba zgłoszenie

Nie każda studnia wymagała i wymaga formalności. Prawo wodne rozróżnia dwa tryby w zależności od parametrów studni:

Zgłoszenie wodnoprawne wystarczy gdy studnia ma głębokość do 30 metrów, a pobór wody nie przekracza średniorocznie 5 000 litrów (5 m³) na dobę na potrzeby własnego gospodarstwa domowego lub rolnego. To tzw. zwykłe korzystanie z wód.
Pozwolenie wodnoprawne (lub zintegrowane) jest wymagane gdy studnia ma powyżej 30 metrów głębokości lub gdy dobowy pobór przekracza 5 m³. Dotyczy to większości towarowych gospodarstw rolnych korzystających z wody do nawadniania, pojenia zwierząt czy oprysków.

Abolicja z art. 524a obejmuje oba przypadki: zarówno studnie wymagające zgłoszenia, jak i te wymagające pozwolenia wodnoprawnego.

Kluczowy warunek: studnia musi być wykonana przed wejściem ustawy w życie. Ktokolwiek wykopie nową studnię po tej dacie i nie dopełni formalności, nie będzie mógł skorzystać z abolicji.

Przeczytaj także:

Studnia głębinowa: formalności i koszty budowy

Co dalej z ustawą i kiedy można składać wnioski

Nowelizacja uchwalona przez Sejm 19 czerwca 2026 roku trafia teraz do Senatu, który może przyjąć ją bez zmian, wprowadzić poprawki lub odrzucić. Jeśli Senat zaproponuje poprawki, ustawa wróci do Sejmu. Po zakończeniu prac parlamentarnych trafi do podpisu Prezydenta i zostanie ogłoszona w Dzienniku Ustaw.

Zgodnie z projektem ustawa wejdzie w życie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Dopiero od tej daty zaczyna biec czas na składanie bezpłatnych wniosków o legalizację. Oznacza to że jeśli ustawa zostanie ogłoszona np. w sierpniu 2026 roku, właściciele studni będą mieli na złożenie wniosku do 31 grudnia 2027 roku.

Właściciele nieruchomości z nielegalną studnią powinni przygotować się do legalizacji z wyprzedzeniem. Warto sprawdzić parametry studni (głębokość, wydajność), zebrać dokumentację techniczną i ustalić jaki tryb formalny jest wymagany w konkretnym przypadku.