Nowelizacja Prawa budowlanego 2026 spore uproszczenia w budowie

7 stycznia 2026 r. weszła w życie długo zapowiadana nowelizacja Prawa budowlanego, wprowadzona ustawą z 4 grudnia 2025 r. (Dz. U. poz. 1847). Jej główny cel jest prosty i dość ambitny, przyspieszyć procedury, ograniczyć papierologię i zdjąć z inwestorów część formalnych obowiązków. Przy okazji ustawodawca dorzucił realne ułatwienia dla rolników oraz impuls dla energetyki rozproszonej.

Resort Rozwoju i Technologii podkreśla, że nowe przepisy są odpowiedzią na postulaty obywateli, firm i samorządów, a całość wpisuje się w szerszy pakiet działań deregulacyjnych. Co to oznacza w praktyce? Poniżej omawiamy najważniejsze zmiany, od budowy na zgłoszenie, przez ułatwienia na wsi, po nowe podejście do błędów inwestorów.

Prościej i szybciej, zgłoszenie zamiast pozwolenia na budowę

Największa i najbardziej odczuwalna zmiana dotyczy procedur. W wielu przypadkach zamiast klasycznego pozwolenia na budowę wystarczy teraz zwykłe zgłoszenie robót. Mniej dokumentów, krótszy czas oczekiwania i zdecydowanie mniej nerwów po drodze.

Nowe przepisy dają też większą elastyczność przy uzyskiwaniu odstępstw od warunków technicznych, co wcześniej bywało prawdziwą drogą przez mękę. Uproszczona procedura obejmuje m.in.:

• Wolnostojące przydomowe budowle ochronne do 35 m² powierzchni użytkowej, bez ingerencji w ściany zewnętrzne i konstrukcję - zgłoszenie z projektem zagospodarowania działki i projektem architektoniczno-budowlanym.
• Wolnostojące budynki użyteczności publicznej do 200 m² - zgłoszenie z projektem.
• Kontenery telekomunikacyjne do 35 m² powierzchni i 3 m wysokości - zgłoszenie z projektem.
• Boiska i korty sportowe służące rekreacji i sportowi - zgłoszenie.
• Przydomowe tarasy naziemne powyżej 35 m² powierzchni zabudowy (zadaszone do 50 m²) - zgłoszenie. Tarasy do 35 m², również zadaszone, nie wymagają już żadnych formalności.
• Przepusty do 20 m długości i do 3 m² przekroju wewnętrznego oraz wyloty do cieków naturalnych - zgłoszenie.

Co więcej, część inwestycji została całkowicie zwolniona nawet z obowiązku zgłoszenia. Dotyczy to m.in.:

• Szatni, zadaszeń i trybun przy boiskach szkolnych do 25 m² i 3 m wysokości (maksymalnie 5 obiektów na 10 000 m² działki).
• Wolnostojących masztów flagowych lub bezodciągowych do 7 m.
• Konstrukcji oporowych do 0,80 m wysokości.
• Zbiorników na wody opadowe lub roztopowe do 5 m³.

W praktyce oznacza to, że codzienne inwestycje, takie jak budowa tarasu, niewielkiego zaplecza czy kontenera. Można dziś zrealizować znacznie szybciej i bez biegania po urzędach.

Ułatwienia dla rolników, zbiorniki i baseny bez zbędnych formalności

Nowelizacja szczególnie mocno wychodzi naprzeciw potrzebom rolników. Chodzi przede wszystkim o lepsze gospodarowanie wodą i rozwój infrastruktury na terenach wiejskich.

Rolnicy mogą obecnie budować zbiorniki na wodę opadową i roztopową do 30 m³ jako uzupełnienie zabudowy zagrodowej na istniejących działkach siedliskowych - bez projektu budowlanego i bez pozwolenia. To duże ułatwienie, zwłaszcza dla tych, którzy chcą skorzystać z programów typu „Moja Woda” czy środków unijnych z Wspólnej Polityki Rolnej.

Podobne uproszczenia objęły baseny i oczka wodne:

• Baseny i oczka wodne do 50 m² przy budynkach rekreacji indywidualnej - bez zgłoszenia.
• Na terenie Rodzinnych Ogrodów Działkowych: baseny do 15 m² i oczka wodne do 10 m² - również bez formalności.

Z kolei zbiorniki wodne w rolnictwie o pojemności od 5 do 30 m³ wymagają standardowego zgłoszenia. Całość ma jeden wspólny cel - zwiększyć odporność gospodarstw na suszę i ułatwić inwestycje proekologiczne.

Zielone światło dla OZE: energetyka rozproszona na prostszych zasadach

Nowe przepisy wyraźnie wspierają odnawialne źródła energii. Mikroinstalacje wiatrowe do 3 m wysokości oraz magazyny energii do 20 kWh można montować całkowicie bez formalności budowlanych.

Wyższe turbiny wiatrowe - do 12 m - wymagają jedynie zgłoszenia z projektem architektoniczno-budowlanym.

Jeśli chodzi o magazyny energii, procedura zależy od ich pojemności i sposobu montażu:

Wolnostojące magazyny energii:

• Do 30 kWh - bez procedury.
• 30–300 kWh - zgłoszenie z projektem zagospodarowania terenu, uzgodnionym pod względem pożarowym.
• 300–2000 kWh - zgłoszenie z projektem architektoniczno-budowlanym, uzgodnieniem pożarowym i zawiadomieniem PSP.

Magazyny instalowane na lub w obiektach:

• Do 30 kWh - bez procedury.
• 30–300 kWh - zgłoszenie z dokumentacją techniczną uzgodnioną pod względem pożarowym.

Magazyny o pojemności powyżej 300 kWh nadal wymagają pozwolenia na budowę. Mimo to zmiany wyraźnie ułatwiają rozwój fotowoltaiki, energetyki wiatrowej i systemów magazynowania energii.

Więcej wyrozumiałości „żółta kartka” i prostsza legalizacja

Nowelizacja wprowadza bardziej ludzkie podejście do błędów inwestorów. Tzw. mechanizm „żółtej kartki” polega na tym, że przy nielegalnych odstępstwach od projektu nadzór budowlany najpierw wydaje ostrzeżenie i nakaz poprawy - bez wstrzymywania robót i bez uruchamiania postępowania administracyjnego.

Po 60 dniach sprawdzana jest zgodność z przepisami. Dopiero brak reakcji może skutkować sankcjami.

Rozszerzono także uproszczoną legalizację. Obiekty wzniesione z odstępstwami można zalegalizować po 10 latach od zakończenia robót, pod warunkiem przedstawienia ekspertyzy technicznej potwierdzającej bezpieczeństwo.

Do innych istotnych zmian należą m.in.:

• Ograniczenie bezpodstawnych odwołań od decyzji (art. 10b) - odwołanie musi zawierać konkretne zarzuty, żądania i dowody.
• Zawężenie obowiązku zawiadamiania PSP i PIS - tylko wtedy, gdy projekt wymagał uzgodnień pożarowych lub sanitarnych.
• Doprecyzowanie zakresu sprawdzania projektu technicznego - organ weryfikuje wyłącznie kompletność oświadczeń i dokumentów.

Więcej czasu na cyfryzację, e-dzienniki do 2031 roku

Nowelizacja przesunęła termin obowiązkowego korzystania z elektronicznego dziennika budowy do 31 grudnia 2031 r. (wcześniej był to 2029 r.). Do tego samego dnia właściciele i zarządcy obiektów mają czas na przejście na elektroniczne książki obiektu budowlanego.

Kiedy dokładnie obowiązują zmiany?

Zdecydowana większość przepisów weszła w życie 7 stycznia 2026 r. Obejmuje to m.in. inwestycje niewymagające procedury (np. maszty do 7 m czy zbiorniki do 5 m³), inwestycje na zgłoszenie, mechanizm „żółtej kartki”, uproszczoną legalizację oraz ograniczenia w odwołaniach i zawiadomieniach.

Nowelizacja Prawa budowlanego 2026 realnie upraszcza proces inwestycyjny i czyni go bardziej przyjaznym dla inwestorów - zarówno tych prywatnych, jak i rolników czy firm. Jeśli planujesz budowę albo modernizację, zdecydowanie warto zajrzeć do nowych przepisów. Mogą oszczędzić sporo czasu i formalności.