Służebność drogi koniecznej - jak ustanowić i ile to kosztuje?

2021-09-21 Czas czytania: ~6 min
Głosów: 1, średnia ocen: 5
mock

Kupiłeś/aś działkę bez dostępu do drogi publicznej? A może przez lata korzystałeś z działki sąsiada za jego przyzwoleniem, ale ten nagle odciął dostęp do Twojej nieruchomości? Nie martw się! Przysługuje Ci prawnie udostępnienie drogi z działki sąsiada! Czym jest służebność drogi koniecznej i jak ją ustanowić? Dowiesz się z tego artykułu.

  • Kwestię ustalenia drogi koniecznej reguluje art. 145 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z nim właściciel nieruchomości, która nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, może za odpowiednim wynagrodzeniem żądać ustanowienia służebności drogowej, tzw. drogi koniecznej.
  • Ustanowienie służebności drogi koniecznej jest odpłatne.
  • Ustanowienie służebności drogi koniecznej najprościej dokonać poprzez umowę służebności. Jeśli nie jest możliwe porozumienie się właścicieli nieruchomości, których służebność ma dotyczyć, wówczas kieruje się wniosek o ustalenie służebności drogi koniecznej do sądu rejonowego.
  • Oprócz wypłaty wynagrodzenia dla właściciela nieruchomości obciążonej, wnioskujący o dostęp do drogi, ponosi też koszty związane z opłatą sądową, opłatą za wpis do księgi wieczystej, opłatą biegłego geodety czy rzeczoznawcy.

O służebności gruntowej słów kilka

Ze służebnością gruntową mamy do czynienia wówczas, gdy w celu umożliwienia korzystania z jednej nieruchomości, na drugą nieruchomość nakładany jest obowiązek jej udostępnienia do określonych celów. Najczęstszym typem służebności jest służebność drogi koniecznej.

Służebność drogi koniecznej to szczególny przypadek służebności gruntowej.

Droga konieczna jak i inne rodzaje służebności zostały opisane w Kodeksie cywilnym. Kwestię ustalenia drogi koniecznej reguluje art. 145 Kodeksu.

Zgodnie z nim właściciel nieruchomości, która nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, może za odpowiednim wynagrodzeniem żądać ustanowienia służebności drogowej, tzw. drogi koniecznej.

Warto nadmienić, że Kodeks cywilny zakłada także, aby ustalenie służebności nastąpiło w sposób jak najmniej obciążający właścicieli nieruchomości udostępniających własną nieruchomość.

Ustanowienie służebności drogi koniecznej - podstawowe informacje

Służebność drogi koniecznej, tak jak służebności gruntowe nakładane są na nieruchomość, a nie na właścicieli. Wobec tego, w przypadku zbycia nieruchomości, służebność pozostaje w niezmienionej postaci. Jeżeli nieruchomość, której dotyczy służebność (władnąca lub obciążona) posiada współwłaścicieli, służebność łączy ich wszystkich, innymi słowy obciąża ona całą nieruchomość.

Służebność drogi koniecznej może być ustanowiona nie tylko na sąsiedniej nieruchomości, to znaczy takiej, która fizycznie graniczy (styka się) z działką, na rzecz której ma zostać ustanowiona. Sąsiednią nieruchomością jest także taka działka, wobec której zachodzi gospodarcza konieczność przeprowadzenia przez nią dojazdu do drogi publicznej lub do budynków gospodarczych.

Kiedy możemy starać się o ustanowienie drogi koniecznej?

Służebność drogi koniecznej możemy uzyskać w dwóch przypadkach:

  • Gdy posiadana nieruchomość nie ma dostępu do drogi publicznej,
  • Gdy dostęp do drogi publicznej istnieje ale nie jest on odpowiedni.

Czym jest nieodpowiedni dostęp do drogi publicznej? Korzystanie z takiego dostępu może być uciążliwe na przykład ze względu na zły stan techniczny drogi, lub dostęp ten występuje na zakręcie bardzo ruchliwej ulicy, a użytkowanie takiego wjazdu nie jest wskazane ze względów bezpieczeństwa. Odpowiedni dostęp do drogi oznacza także możliwość przejazdu pojazdów mechanicznych, jeżeli jest ku temu uzasadnienie.

Ustanowienie służebności drogi koniecznej jest odpłatne. Wynagrodzenie otrzymuje właściciel nieruchomości obciążonej. Wysokość takiego wynagrodzenia ustala się przez sąd na podstawie opinii biegłego.

Jak ustanowić drogę konieczną?

Drogę konieczną można ustanowić poprzez:

  • Umowę właścicieli;
  • Orzeczenie sądu;
  • Wskutek zasiedzenia;
  • Na mocy decyzji administracyjnej.
 Podpisanie umowy służebności z sąsiadem jest najlepszym sposobem uzyskania drogi konieczne

Droga konieczna nie musi być więc ustalana wyłącznie za pośrednictwem sądu. Jeżeli obie strony są zgodne wobec kwestii służebności, mogą one podpisać umowę służebności.

Często jednak nie dochodzi do porozumienia pomiędzy sąsiadami, dlatego tez sprawy te często są rozpatrywane przez sąd.

Służebność drogi koniecznej - jak złożyć wniosek?

Wniosek o ustanowienie służebności drogi koniecznej należy złożyć o sądu rejonowego odpowiadającego lokalizacji nieruchomości, która zostanie obciążona służebnością. Wraz z wnioskiem składa się potwierdzenie uiszczenia opłaty sądowej w wysokości 200 zł.

Wzór wniosku o ustanowienie drogi koniecznej

 

Kraków, dnia 02.09.2021 r.
(miejscowość, data)

 

Sąd Rejonowy dla Krakowa-Podgórza w Krakowie

Przy Rondzie 7, 31 - 547 Kraków
(dane Urzędu)

 

Wnioskodawca : imię i nazwisko wnioskodawcy

zam. w XXX, ul. XXX

Uczestnik: imię i nazwisko uczestnika

zam. w XXX, ul. XXX

 

Wniosek o ustanowienie służebności drogi koniecznej

W imieniu własnym wnoszę o:

  1. ustanowienie na nieruchomości stanowiącej własność imię i nazwisko uczestnika położonej w XXX przy ul. XXX, oznaczonej jako działka nr XXX objętej księgę wieczystą Kw. nr XXX, na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości, położonej w XXX przy ul XXX oznaczonej jako działka nr XXX objętej księgą wieczystą Kw. nr XXX, będącą własnością Wnioskodawcy, służebności drogi koniecznej – według oznaczeń, które znajdą się na mapie sporządzonej przez powołanego przez Sąd Rejonowy biegłego geodetę,
  2. zasądzenie od Wnioskodawcy na rzecz Uczestnika jednorazowej kwoty XXX zł (słownie: XXX złotych) tytułem wynagrodzenia za ustanowienie wyżej opisanej służebności,
  3. zasądzenie od Uczestnika na rzecz Wnioskodawcy kosztów postępowania według norm przepisanych.

Uzasadnienie

Należy opisać sytuację w jakiej znajduje się wnioskodawca, np. kiedy nabył nieruchomość, w jaki sposób dotychczas korzystał z nieruchomości, którędy powinna przebiegać droga konieczna i inne ważne z punktu widzenia ustalenia służebności informacje.

Wnioskuję o ustalenie na rzecz uczestnika postępowania stosownego wynagrodzenia w wysokości XXX zł. Kwota ta jest adekwatna do poniesionej szkody i utrudnień w korzystaniu z nieruchomości przez uczestnika oraz zabezpiecza interesy obu stron.

Mając powyższe na uwadze art. 145 Kodeksu cywilnego wnoszę jak na wstępie.

.................XXX...............

(podpis Wnioskodawcy

Jak przebiega udzielenie służebności drogi koniecznej w sądzie?

 Udzielenie służebności drogi koniecznej w sądzie odbywa się w trybie nieprocesowym

Odbywa się to w postępowaniu nieprocesowym, przy udziale wnioskodawcy oraz właścicieli pozostałych nieruchomości, które mogą zostać obciążone służebnością. Zdarza się też tak, że droga konieczna może być poprowadzona na kilka sposobów, obciążając różne działki. Wówczas, sąd analizując dany przypadek wybiera najodpowiedniejszy wariant.

Należy pamiętać jednak o jeszcze jednej rzeczy, zgodnie z Kodeksem cywilnym, przeprowadzenie drogi koniecznej powinno uwzględniać interes społeczno-gospodarczy. Tym samym, możemy spotkać się z sytuacją odmowy ustanowieniu służebności.

Kiedy nasz wniosek godzi w interes społeczno-gospodarczy?

Co prawda pojęcie interesu społeczno-gospodarczego nie zostało zdefiniowane w Kodeksie cywilnym, ale uznaje się że chodzi o analizę kwestii społecznych, gospodarczych czy ekonomicznych osób, których służebność ma dotyczyć. Celem ustanowienia służebności jest pogodzenie interesów dwóch stron – właściciela nieruchomości, która nie ma odpowiedniego dostępu do drogi oraz właściciela, który taki dostęp miałby udostępnić, poprzez część swojej nieruchomości. Jeśli tych interesów nie da się pogodzić, może dojść do odmowy wyznaczenia służebności drogowej.

Przykładów takich sytuacji może być wiele i są one rozpatrywane indywidualnie dla każdej sprawy. Wśród przykładowych przypadków kwalifikujących się do odmowy udzielania służebności, można wymienić sytuację, w których właściciel nieruchomości obciążonej mógłby być w przyszłości nad wyraz narażony na straty majątkowe lub jeśli właściciel ze swojej winy lub lekkomyślności, pozbawił się dostępu do drogi. Podobną odmowę można uzyskać także w przypadku ryzyka wystąpienia w przyszłości konfliktów sąsiedzkich.

Ile kosztuje wyznaczenie drogi koniecznej?

Ustanowienie drogi koniecznej odbywa się za wynagrodzeniem. Właściciel nieruchomości władnącej w ten sposób rekompensuje sąsiadowi fakt konieczności udostępnienia części działki. Orzeczenie o wysokości wynagrodzenia wydaje sąd. W ustalaniu wartości bierze się pod uwagę korzyści, jakie osiągnął właściciel nieruchomości władnącej, na przykład wzrost wartości nieruchomości, spadek wartości nieruchomości obciążonej, lub tez koszty, które poniósł jej właściciel jej. Przyjmuje się, że wynagrodzenie nie powinno być wyższe niż wartość nieruchomości obciążonej.

Takie wynagrodzenie wypłacane jest nawet wtedy, gdy właściciel działki obciążonej służebnością, nie poniósł żadnej szkody z tytułu ustalenia służebności.

Właściciel nieruchomości obciążonej może zrzec się prawa do otrzymania wynagrodzenia.

Jakie inne koszty należy ponieść przy ustaleniu drogi koniecznej?

Wydatki związane z ustaleniem drogi koniecznej nie kończą się na wypłacie należnego wynagrodzenia dla sąsiada, którego działka zostanie objęta służebnością. Należy pamiętać o tym, że to wnioskujący o ustalenie drogi koniecznej ponosi pozostały koszty. Wśród nich można wymienić:

  • opłatę sądową za wniosek o ustanowienie drogi koniecznej -200 zł;
  • opłatę za wpis służebności do księgo wieczystej – 200 zł;
  • opłata biegłych rzeczoznawców czy geodety;
  • koszty sądowe;
  • podatek od czynności cywilnoprawnych – 1% wynagrodzenia za służebność.

Kiedy nie ma potrzeby ustalania drogi koniecznej?

Jeżeli z nieruchomością sąsiaduje działka oznaczona jako droga pod zarządem gminy, powszechnie dostępna, ale niezaliczająca się do dróg publicznych zgodnie z definicją z ustawy o drogach publicznych, która doprowadza do drogi publicznej, wówczas zakłada się że nieruchomość ta ma odpowiedni dostęp do drogi publicznej.

Warto sprawdzić swoją działkę!

Czy Twoja działka kryje wstrząsające niespodzianki? Nie ryzykuj! W Geoportalu OnGeo każdy może zdiagnozować dowolną działkę w Polsce. Zobacz jakie to proste.

Paulina Zając

Doradczyni inwestycyjna, specjalistka w zakresie gospodarki przestrzennej.

Wyszukaj działkę - sprawdź, zanim kupisz!

Wpisz np. Kraków 209/1