Ryzyko powodziowe w Polsce. Jak żyć z powodzią według PAN?

Ryzyko powodziowe w Polsce nie zniknie, tak brzmi główny wniosek raportu Polskiej Akademii Nauk przygotowanego po powodzi z września 2024 r. Zamiast obiecywać pełną ochronę, eksperci proponują ograniczanie strat: mądre planowanie przestrzenne, przestrzeń dla rzek, nowoczesną infrastrukturę i edukację. Dwa lata po powodzi Wody Polskie kończą odbudowę, a na terenach zagrożonych wciąż mieszkają miliony osób. Sprawdź, co rekomenduje PAN, co już zrobiono i jak ocenić ryzyko dla własnej działki.

Co mówi raport PAN o powodziach w Polsce?

Raport Zespołu ds. Odbudowy Odporności po Powodzi przy Komitecie Nauk o Wodzie i Gospodarce Wodnej PAN stwierdza, że ze względu na położenie i sposób zabudowy Polska zawsze będzie narażona na powodzie. Celem nie powinno być ich wyeliminowanie, lecz zmniejszanie szkód i skracanie czasu odbudowy.

Raport analizuje skutki powodzi w zlewni górnej Odry i formułuje rekomendacje dla całego kraju. Powódź z 2024 r. obnażyła według autorów trzy główne słabości:

• przestarzałą infrastrukturę hydrotechniczną, w tym obiekty sprzed ponad stu lat,
• chaos informacyjny i braki w komunikacji kryzysowej,
• błędne planowanie przestrzenne, czyli zabudowę terenów zalewowych.

Prof. Paweł Rowiński, przewodniczący Komitetu, podkreśla, że powódź trzeba traktować jak zjawisko powracające, do którego można się przygotować, a nie wyłącznie jak katastrofę. Zwraca też uwagę, że ryzyko powodziowe zaczyna się nie w rzece, tylko w planie miejscowym. Raport powstał we współpracy z Wodami Polskimi.

Jakie są rekomendacje PAN?

PAN proponuje cztery filary ochrony: planowanie przestrzenne, renaturyzację rzek, nowoczesną infrastrukturę i edukację, a do tego stabilne finansowanie i nowy model ubezpieczeń.

Definicja: IBF (Impact-Based Forecasting) Prognozowanie oparte na skutkach: ostrzeżenie mówi nie tylko, ile spadnie deszczu lub jak wysoko podniesie się woda, ale też co to oznacza dla ludzi i infrastruktury na danym terenie.

Według ekspertów każda złotówka wydana na prewencję pozwala zaoszczędzić wielokrotnie więcej na odbudowie.

Co zrobiono od powodzi w 2024 roku?

Wody Polskie usunęły większość najpoważniejszych szkód. Do końca 2026 r. zrealizują blisko 700 zadań za 736 mln zł. Ministerstwo Infrastruktury zatwierdziło po konsultacjach kierunki działań dla 10 zlewni na terenach dotkniętych powodzią.

Według Wód Polskich straty w ich infrastrukturze wyniosły ok. 1,2 mld zł. Do końca 2026 r. odbudowa obejmie ok. 61% tej kwoty. Rząd deklaruje, że po odbudowie nacisk ma przejść na retencję i ograniczanie ryzyka, a nie tylko na przywracanie stanu sprzed powodzi. Część rekomendacji PAN, m.in. rejestr szkód i ogólnokrajowy system IBF, wciąż czeka na wdrożenie.

Ilu Polaków mieszka na terenach zagrożonych powodzią?

Według raportu PAN prawie 4 mln osób. Analiza oficjalnych map zagrożenia powodziowego dla wszystkich 2479 gmin (2026) wskazuje, że ok. 1,5 mln osób mieszka na terenach, które zalałaby woda po przerwaniu wału.

Przykład skali: w Warszawie na terenach zalewowych Wisły po przerwaniu wału mieszka ok. 320 tys. osób, czyli ok. 17% mieszkańców. Mapy zagrożenia powodziowego istnieją od lat, ale – jak pisaliśmy w tekście mapy zagrożenia powodziowego mogą pomóc, ale gminy ich nie używają – nie zawsze przekładają się na decyzje planistyczne.

Co oznaczają scenariusze na mapach zagrożenia powodziowego?

Mapy zagrożenia powodziowego Wód Polskich pokazują zasięg wody dla trzech scenariuszy: raz na 10 lat, raz na 100 lat i raz na 500 lat, a także obszary zalania po przerwaniu wału. Od scenariusza zależą ograniczenia w zabudowie.

Mapy opracowuje się w cyklach co 6 lat na podstawie unijnej dyrektywy powodziowej. Rodzaje powodzi opisaliśmy w artykule zagrożenie powodziowe – rodzaje powodzi i ich przyczyny.

Jak sprawdzić, czy działka leży na terenie zalewowym?

Najprościej w Raporcie o terenie OnGeo.pl: wyszukaj działkę po numerze lub adresie, wybierz temat zagrożenia powodziowego i pobierz raport. Dane pochodzą z oficjalnych map Wód Polskich.

1. Wejdź na OnGeo.pl i wyszukaj działkę po numerze, adresie lub na mapie.
2. Wybierz tematy, w tym tereny zalewowe.
3. Pobierz raport – gotowy w kilka minut.

W raporcie sprawdzisz:

• zasięg powodzi raz na 10, 100 i 500 lat,
• zagrożenie zalaniem po przerwaniu wału,
• zagrożenie wodami gruntowymi,
• tereny narażone na stagnację wody.

To jeden z ponad 60 stron map i zestawień – obok zapisów MPZP, geologii i uzbrojenia działki. Zobacz przykładowy raport. Aktualne stany rzek śledzisz według poradnika aktualne stany wód i prognozy powodziowe.

FAQ

Ilu Polaków mieszka na terenach zagrożonych powodzią?

Według raportu PAN prawie 4 mln osób. Około 1,5 mln mieszka na terenach, które zalałaby woda po przerwaniu wału.

Co rekomenduje raport PAN po powodzi 2024?

Apolityczną strategię zarządzania ryzykiem, rejestr szkód powodziowych, modernizację infrastruktury, przestrzeń dla rzek, system ostrzegania IBF, edukację i nowy model ubezpieczeń.

Ile kosztowała powódź z 2024 roku?

Według Wód Polskich straty w infrastrukturze wodnej wyniosły ok. 1,2 mld zł. Łączne straty w kraju były znacznie wyższe.

Czy można budować dom na terenie zalewowym?

Na obszarach szczególnego zagrożenia powodzią (scenariusze raz na 10 i raz na 100 lat) obowiązują zakazy i wymóg uzgodnień z Wodami Polskimi. Decydują też zapisy planu miejscowego.

Jak sprawdzić zagrożenie powodziowe działki?

Na mapach zagrożenia powodziowego Wód Polskich (Hydroportal ISOK) lub w Raporcie o terenie OnGeo.pl.

Co to jest IBF?

Prognozowanie oparte na skutkach – ostrzeżenie opisuje, co dana prognoza oznacza dla ludzi i infrastruktury na konkretnym terenie.