Czas dojazdu do szkoły i szpitala w UE. Eurostat publikuje nową mapę dostępności usług

Nowe dane Eurostatu pokazują, jak długo mieszkańcy Unii Europejskiej muszą dojeżdżać do najbliższej szkoły i szpitala. Interaktywna mapa ujawnia wyraźne różnice w dostępności usług publicznych między miastami a obszarami wiejskimi oraz pomiędzy poszczególnymi regionami UE. W części krajów dojazd zajmuje zaledwie kilka minut, w innych przekracza nawet pół godziny. To kolejny sygnał, że dostępność infrastruktury społecznej staje się kluczowym wyzwaniem planistycznym w Europie.

Nowa mapa dostępności usług Eurostat obejmuje lata 2020 i 2023, a przede wszystkim charakteryzuje się znacznie wyższą rozdzielczością - 100 metrów - w porównaniu z wcześniejszymi wersjami. Dzięki temu możliwe jest precyzyjne zidentyfikowanie społeczności z ograniczonym dostępem drogowym do kluczowych usług. Dane opracowano na podstawie siatki ludnościowej spisu powszechnego z 2021 roku oraz informacji o sieci dróg i rzeczywistych lokalizacjach placówek. Co istotne, rzetelne informacje dotyczące dostępności geograficznej są niezbędne zarówno dla polityki regionalnej UE, jak również dla monitorowania Celów Zrównoważonego Rozwoju ONZ.

Eurostat publikuje nową mapę dostępności usług publicznych

Eurostat udostępnił geoprzestrzenną mapę przedstawiającą czas dojazdu mieszkańców UE do najbliższej szkoły podstawowej i placówki opieki zdrowotnej. Dane bazują na siatce ludnościowej spisu powszechnego z 2021 roku oraz informacjach o sieci dróg i rzeczywistych lokalizacjach placówek z rejestrów publicznych. Jak podkreśla Eurostat:

„Opieka zdrowotna i edukacja to podstawowe usługi, ale ich rozmieszczenie jest nierównomierne".

Kluczowe wyniki analizy dostępności szpitali w UE:

• W 2020 roku mieszkańcy zaledwie 129 regionów UE mogli dotrzeć do szpitala w ciągu 15 minut jazdy samochodem
• Stanowi to nieco ponad 1/10 wszystkich regionów wspólnoty
• W 89 regionach mniej niż połowa mieszkańców mieszkała w promieniu 15-minutowego dojazdu do szpitala

Najbardziej niepokojące dane dotyczą 11 regionów, gdzie mniej niż 10% populacji mieszkało w promieniu kwadransa jazdy od szpitala. Pięć z tych obszarów według analizy znajduje się w Polsce: Częstochowski, Bytomski, Gliwicki, Rybnicki i Tyski. 

Warto jednak podkreślić, że w przypadku Polski wyniki analizy mogą być częściowo zniekształcone przez ograniczoną jakość i kompletność danych przestrzennych dotyczących lokalizacji placówek medycznych. W niektórych miastach i mniejszych ośrodkach część szpitali i placówek opieki zdrowotnej nie została poprawnie uwzględniona lub została błędnie zgeokodowana w dostępnych rejestrach. W efekcie mapa może sugerować niższą dostępność usług niż wynika to z rzeczywistego rozmieszczenia infrastruktury.

W porównaniu z wcześniejszymi edycjami badania widoczna jest jednak poprawa kompletności danych, szczególnie w odniesieniu do szkół podstawowych, gdzie lepsza jakość informacji przestrzennych przełożyła się na bardziej realistyczny obraz dostępności - nie tyle dzięki nowym inwestycjom, co dzięki dokładniejszym danym wejściowym.

Równolegle rozwija się cyfryzacja usług publicznych - w 2023 roku 69% obywateli UE korzystało z internetowych stron lub aplikacji urzędów administracji, co oznacza wzrost o 1,7 punktu procentowego w porównaniu z rokiem poprzednim.

Jakie nierówności terytorialne ujawnia mapa dostępności?

Mapa dostępności usług Eurostatu ujawnia znaczące nierówności terytorialne w krajach Unii Europejskiej. Analiza wskazuje obszary o szczególnie ograniczonym dostępie do podstawowych usług publicznych.

Regiony o najgorszej dostępności do szpitali

Problemy dostępności dotyczą przede wszystkim:

• Obszary o niskim zaludnieniu – regiony peryferyjne i wiejskie
• Regiony wiejskie Portugalii, Hiszpanii, Chorwacji, Węgier, Polski, Rumunii i Słowenii
• Wybrane tereny Szwecji – mimo wysokiego poziomu rozwoju gospodarczego

Konsekwencje nierówności w dostępie do usług

Ograniczona dostępność geograficzna generuje poważne problemy społeczne:

• 26% mieszkańców UE zgłasza niezaspokojone potrzeby w zakresie specjalistycznej opieki zdrowotnej z powodów finansowych, długich kolejek lub problemów z transportem
• Drenaż mózgów – migracja specjalistów ochrony zdrowia z regionów o gorszej dostępności
• Powstanie dwóch kategorii obywateli – z dostępem do szybkiej opieki wysokiej jakości oraz pozbawionych tej możliwości

Szczególnie widoczne są różnice między obszarami wiejskimi Europy Wschodniej a dużymi miastami Europy Zachodniej, które można określić jako "dwa różne światy" pod względem dostępności usług medycznych.

Jak można wykorzystać dane Eurostatu w praktyce?

Dane o czasie dojazdu do placówek oświatowych i medycznych stanowią praktyczne narzędzie dla różnych podmiotów działających na rynku nieruchomości i w sektorze publicznym. Kto może skorzystać z tych informacji?

Samorządy i instytucje publiczne

• Planowanie rozwoju infrastruktury publicznej
• Optymalizacja sieci placówek oświatowych i medycznych
• Właściwa alokacja funduszy spójności UE

Rynek nieruchomości

• Deweloperzy otrzymują precyzyjne narzędzie analizy lokalizacji
• Dostępność usług publicznych wpływa na wartość nieruchomości
• Pośrednicy mogą lepiej ocenić atrakcyjność oferowanych obszarów

Sektor biznesowy i organizacje

• Planowanie lokalizacji placówek medycznych i szkół prywatnych
• Identyfikacja obszarów do uzupełnienia oferty publicznej
• Projekty przeciwdziałające wykluczeniu społecznemu

Dzięki rozdzielczości 100 metrów nowa mapa umożliwia precyzyjne wskazanie obszarów wymagających interwencji oraz optymalne planowanie inwestycji w usługi publiczne.

Wnioski

Dostępność usług publicznych stanowi kluczowy element jakości życia mieszkańców Unii Europejskiej. Nowa mapa Eurostatu z rozdzielczością 100 metrów pokazuje, że czas dojazdu do szkół i szpitali znacząco różni się między regionami. Dane dotyczące polskich obszarów metropolitalnych, gdzie w pięciu regionach mniej niż 10% mieszkańców ma dostęp do szpitala w ciągu 15 minut, wymagają szczególnej uwagi.

Analiza ujawnia problem nierówności terytorialnych dotykający obszary wiejskie i peryferyjne. Precyzyjne dane geoprzestrzenne stają się niezbędnym narzędziem dla planowania polityki regionalnej oraz alokacji środków unijnych.

Informacje o dostępności usług mają praktyczną wartość dla rynku nieruchomości. Deweloperzy i indywidualni inwestorzy mogą podejmować trafniejsze decyzje lokalizacyjne. 

Analizy przestrzenne będą odgrywać większą rolę w kształtowaniu polityki spójności UE. Pozostają praktycznym narzędziem dla zrozumienia terytorialnego zróżnicowania dostępności usług. Pomimo postępującej cyfryzacji administracji publicznej (69% obywateli UE korzysta z e-usług), fizyczna dostępność placówek nadal warunkuje równy dostęp do podstawowych świadczeń.