Masz w domu książeczkę mieszkaniową z PRL? Państwo wypłaci ci nawet 20 tysięcy złotych

W szufladach, pudełkach po butach i starych segregatorach milionów Polaków wciąż leżą książeczki mieszkaniowe z czasów PRL. Dla wielu to pożółknięty papierek z symboliczną kwotą. Dla innych realna szansa na kilkanaście, a nawet ponad 20 tysięcy złotych od państwa w formie premii gwarancyjnej.

Geneza książeczek mieszkaniowych z PRL

Oszczędnościowe książeczki mieszkaniowe wprowadzono w 1957 roku jako narzędzie walki z chronicznym deficytem mieszkań w socjalistycznej gospodarce. Obywatele wpłacali regularnie pieniądze na specjalne rachunki w PKO, a państwo obiecywało, że po uzbieraniu określonej kwoty dostaną przydział mieszkania spółdzielczego. W rzeczywistości kolejki trwały latami, a hiperinflacja lat 80. i początku lat 90. zjadła realną wartość wkładów.

Na książeczkach założonych w latach 70. saldo mogło pokazywać "5000 zł", które po przeliczeniu na dzisiejsze realia warte było grosze. W celu zrekompensowania tych strat w 1995 roku Sejm uchwalił ustawę o pomocy państwa w spłacie kredytów mieszkaniowych, która wprowadziła premię gwarancyjną - rodzaj państwowego bonusu waloryzowanego według aktualnych cen mieszkań.

Wysokość premii gwarancyjnej w 2026 roku

Nie ma jednej stałej kwoty, ponieważ premia jest obliczana indywidualnie dla każdej książeczki według wzoru z ustawy. Zależy przede wszystkim od wysokości i terminów wpłat oraz wskaźników cen 1 m² powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego publikowanych przez GUS.

W 2025 roku średnia wypłacona premia wyniosła 21,4 tys. zł według danych PKO BP. Przy bardzo systematycznym oszczędzaniu przez wiele lat zdarzają się przypadki nawet 20-30 tys. zł premii. Sama wartość zgromadzonych wkładów bez premii jest zwykle symboliczna.

Warunki wypłaty - na co można przeznaczyć premię

Premia gwarancyjna nie jest wypłacana gotówką do ręki. Można ją przeznaczyć wyłącznie na cele mieszkaniowe określone w ustawie:

• zakup mieszkania lub domu jednorodzinnego,
• budowa lub rozbudowa domu,
• uzyskanie spółdzielczego prawa do lokalu,
• wkład własny przy kredycie hipotecznym,
• termomodernizacja: ocieplenie budynku, wymiana pieca lub instalacji grzewczej,
• remont: wymiana okien, instalacji gazowej, elektrycznej lub wodno-kanalizacyjnej,
• wpłata na fundusz remontowy wspólnoty lub spółdzielni mieszkaniowej.

Premię można wykorzystać już w trakcie budowy domu przy min. 20% zaawansowania. Każdy wydatek musi być udokumentowany odpowiednimi fakturami lub aktami notarialnymi.

Książeczka jako wkład własny przy kredycie hipotecznym

Dla wielu osób najatrakcyjniejszym scenariuszem jest przeznaczenie premii na wkład własny do kredytu hipotecznego. Środki z książeczki mieszkaniowej są akceptowane przez większość banków. Nie zwalnia to jednak kupującego z konieczności pokrycia pozostałych wydatków. Koszty transakcyjne przy zakupie mieszkania, taksa notarialna, podatek od czynności cywilnoprawnych i opłaty sądowe, potrafią sięgać kilkunastu tysięcy złotych.

Jak odebrać premię - instrukcja krok po kroku

Krok 1: Znajdź książeczkę i sprawdź datę założenia. Premia przysługuje tylko za książeczki założone przed 24 października 1990 r. Jeśli nie możesz znaleźć dokumentu, zgłoś się do PKO BP. Prawo do premii wynika z historii wpłat w systemie bankowym, a nie z posiadania fizycznej książeczki. Bank umarza starą książeczkę i wystawia duplikat na podstawie zapisów w systemie.

Krok 2: Zarejestruj książeczkę w PKO BP. Rejestracji dokonasz w dowolnym oddziale PKO BP. Pierwsze wyliczenie premii jest bezpłatne, warto zacząć od tej wizyty zanim podejmiesz decyzje.

Krok 3: Zrealizuj cel mieszkaniowy. Zakup mieszkania, remont, spłata kredytu lub którykolwiek z celów z listy powyżej.

Krok 4: Złóż wniosek o likwidację i wypłatę premii. Wniosek składasz w ciągu 90 dni od daty czynności uprawniającej do premii. Dołączasz dokumenty potwierdzające realizację celu mieszkaniowego.

Krok 5: Wypłata. Następuje w ciągu ok. 20 dni roboczych od przyjęcia wniosku.

Kto może skorzystać, kto może odziedziczyć

Książeczka może być przedmiotem cesji pomiędzy: małżonkami (również rozwiedzionymi), rodzicami i dziećmi, dziadkami i wnukami, rodzeństwem rodzonym i przyrodnim oraz powinowatymi. Co więcej, możliwy jest łańcuch cesji, dzięki któremu w praktyce książeczka może trafić nawet do osoby niespokrewnionej z pierwotnym właścicielem.

Książeczka podlega dziedziczeniu, więc spadkobiercy mogą ubiegać się o wypłatę premii. Ważny warunek: udział posiadacza w nabywanej nieruchomości nie może być mniejszy niż 25%.

Prawie milion Polaków wciąż nie odebrało pieniędzy

W obiegu pozostaje 962 tys. książeczek z prawem do premii gwarancyjnej. To zobowiązanie państwa szacowane na nawet 20 miliardów złotych. W 2025 roku zlikwidowano zaledwie 6,5 tys. książeczek, z czego w 6 tys. przypadków wypłacono premię.

Liczba likwidowanych książeczek systematycznie maleje. Wiele dokumentów uległo zniszczeniu lub zostało wyrzuconych przy porządkach po bliskich. Warto przejrzeć rodzinne dokumenty, zwłaszcza jeśli rodzice lub dziadkowie żyli w PRL. 

Czy warto starać się o premię w 2026 roku?

Tak, zwłaszcza jeśli planujesz jakąkolwiek inwestycję mieszkaniową w najbliższych latach. Przy obecnych cenach nieruchomości, gdy średnia z 10 największych miast to ok. 14 tys. zł za metr kwadratowy, nawet 15-25 tys. zł realnej dopłaty od państwa to zauważalna kwota na wkład własny lub pokrycie części remontu.

Proces nie jest błyskawiczny, szczególnie przy pierwszej rejestracji. Warto zacząć od wizyty w oddziale PKO BP i bezpłatnego wyliczenia potencjalnej premii. Książeczka mieszkaniowa z PRL to jeden z nielicznych przypadków, w których państwo wciąż spłaca swój historyczny dług wobec obywateli.